Tuesday, 31 July 2012

Epididymitis and Orchitis က်ား အေစ့-အေၾကာေရာင္ျခင္း

သတိထားမိသေလာက္ တခါတေလလည္း အေကာင္းပဲ။ တခါတေလလည္း ေအာက္သက္သက္နဲ႔ ေနရတာတကယ့္ကို ကသိကေအာင့္ ႏိုင္လွတယ္။ တခါတေလ က်ေတာ့ ေရာင္ေနသလို ျဖစ္ေနတယ္။ ေဘာင္းဘီ ဝတ္ရင္လည္း လူနဲ႔ တသားတည္းကို မျဖစ္တာ။ သိပ္ျပီး နာတာလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ေပ်ာ့တြဲက်ေနျပီး အေနရ ခက္လွတာပါ။ ျပီးေတာ့ ေရာင္ေနသလို ျဖစ္ေန ခံစားေနရတာပါ။ လူတေယာက္ဆီမွာ ရွိတဲ့ မတူတဲ့ ကိုယ္အပူခ်ိန္ေၾကာင့္မ်ား အဲလိုျဖစ္ေနတာလား။

ေယာက္်ားတေယာက္မွာ Scrotum ေခၚတဲ့ ကပ္ပယ္အိတ္၊ ဒါမွမဟုတ္ Testicle ေခၚတဲ့ ေဝွးေစ့ မွာ နာရင္ Epididymitis နဲ႔ Orchitis က်ား အေစ့-အေၾကာေရာင္တာ တခုျဖစ္ျဖစ္၊ ႏွစ္ခုတြဲျဖစ္ျဖစ္၊ ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ ေဝွးေစ့ ကေန သုက္ပိုး Sperm cells နဲ႔ Hormones ေဟာ္မုန္းေတြ ထုတ္ေပးတယ္။

Epididymitis ဆိုတာ သုတ္ပိုးေတြကို Testicle အစိေတြကေန Vas deferens အေက်ာဆီကို သယ္ေဆာင္ေပးတဲ့ အေစ့အထက္က ေခြေနတဲ့ အေၾကာေရာင္တာ ျဖစ္တယ္။ Epididymis က Orchitis ထက္အျဖစ္မ်ားတယ္။ ဖ်ားတာ၊ နာတာ၊ ေရာင္တာေတြ ရွိလာမယ္။ ဆီးေအာင့္တာနဲ႔ တြဲလာေသးတယ္။ ခ်က္ခ်င္းနဲ႔ နာတာရွည္ ႏွစ္မ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ Acute epididymitis ဆိုတာ အေလာသံုးဆယ္ နာလာတာက ေဆးကုတာနဲ႔ ေပ်ာက္သြားမယ္။ Chronic epididymitis ကေတာ့ ခပ္ေျဖးေျဖး ျဖစ္လာျပီး၊ ေဆးကုရင္ သက္သာလာေပမဲ့ ေပ်ာက္ဘို႔ ၾကာတတ္တယ္။ ငယ္သူေတြထက္ အရြယ္ေရာက္သူေတြမွာ ပိုျဖစ္တယ္။ Orchitis ဆိုတာကေတာ့ Testicle ေဝွးေစ့ေရာင္တာပါ။ သူက ခ်က္ခ်င္းျဖစ္၊ ကုရင္ ခ်က္ခ်င္းေပ်ာက္တယ္။ ဆီးျခဴေပးတာကေနလည္း ဒီေနရာမွာ လာေရာင္တတ္တယ္။

Acute epididymitis ေရာဂါက ဗက္တီးရီးယား ေၾကာင့္ျဖစ္ရတာပါ။ ကေလးေတြမွာဆိုရင္ ေက်ာက္ကပ္၊ ဆီးအိမ္ ကေန ပိုးေရာက္လာလို႔ ျဖစ္တယ္။ လူပ်ိဳေဘာ္၀င္ေတြမွာ ၃ ပံု ၁ ပံုက Mumps orchitis ပါးခ်ိတ္ေရာင္နာကေန ျဖစ္တယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ကေလးေတြကို MMR ေခၚ ကာကြယ္ေဆး အထိုးခိုင္းတာျဖစ္တယ္။ အရြယ္ေရာက္ ေယာက္်ားေတြမွာ အမ်ားစုက Sexually transmitted disease (STD) ေခၚ လိင္ကတဆင့္ ကူးစက္ ေရာဂါေၾကာင့္ျဖစ္တယ္။ Gonorrhea or Chlamydia infection ေတြပါ။ စျဖစ္ေတာ့ Urethra ဆီးထြက္ေပါက္မွာ၊ ေနာက္မွ အေစ့ဆီေရာက္လာတယ္။ အသက္ နဲနဲပိုၾကီးသူေတြဆိုရင္ ဆီးလမ္းပိုး၀င္ရာကေန လာတယ္။ အသက္မ်ားမ်ား ၾကီးသူေတြ ၾကေတာ့ BPH ေခၚတဲ့ ဆီးကိ်တ္ ၾကီးတာကေန လာတယ္။ ခ်က္ခ်င္းျဖစ္တာ၊ ျပန္ျဖစ္ရာကေန နာတာရွည္ ျဖစ္လာေစတယ္။

ရက္တို Acute epididymitis ျဖစ္ရာကေန ပိုးက အေစ့ဆီေရာက္လာရင္ Epididymo-orchitits ႏွစ္ခုလံုးေရာင္တာ ျဖစ္လာေရာ။ ဘယ္ေနရာကေနစစ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဒီေရာဂါျဖစ္သူမွာ က်ားအဂၤါေနရာ တခုထဲမွာ နာတာ၊ ေရာင္တာသာမက ပိုးစရွိေနတဲ့ ေနရာေတြမွာလည္း ေရာဂါလကၡဏာေတြ ရွိေနလိမ့္မယ္။ ဆီးထြက္ေပါက္၊ ဆီးအိမ္၊ ေက်ာက္ကပ္၊ ဆီးၾကိတ္ ေနရာေတြ။ ဆီးပူ၊ ဆီးေအာင့္၊ ဆီးမသြားႏိုင္၊ ပါးခ်ိတ္ေရာင္၊ မုတ္ၾကီးတာ၊ ဖ်ားတာ၊ ရွားရွားပါးပါး TB ေၾကာင့္လည္း Tuberculous epididymitis ျဖစ္တတ္ေသးတယ္။

နာတာရွည္ျဖစ္ရင္ နာတာ၊ ေရာင္တာ၊ နီတာ၊ ၾကီးတာေတြ သိပ္မသိသာဘူး။ ဆီးစစ္ရင္ ပိုးေတြ႔ခ်င္မွ ေတြ႔ေတာ့မယ္။ ရုတ္တရက္ ျဖစ္ရင္ေတာ့ လကၡဏာေတြ အကုန္ေလာက္ ရွိေနႏိုင္တယ္။

ရက္တိုသမားေတြကို ေဆးကုရတာကေတာ့ ပဋိဇီဝေဆး ၂ ပါတ္ၾကာ ေပးသင့္တယ္။ Azithromycin နဲ႔ Cefixime ေတြက Gonorrhoeae နဲ႔ Chlamydia ဆိုတဲ့ STD ပိုးေတြကိုႏိုင္တယ္။ Doxycycline Ofloxacin, Ciprofloxacin, Levofloxacin, Tetracycline နဲ႔ Trimethoprim-sulfamethoxazole ကိုလည္း သံုးႏိုင္တယ္။ TB ေၾကာင့္ဆိုရင္ တီဘီ ေဆးေတြ ေပးတယ္။ အနာေပ်ာက္ေဆး Ibuprofen or Naproxen ေတြက နာတာသာမက ေရာင္တာကိုပါ သက္သာေစတယ္။ တခ်ိဳ႕ၾက သိပ္နာလြန္း-ေရာင္လြန္းလို႔ ေဆးရံုတက္ ကုေစရတယ္။ အပူကပ္ေပးတာ လိုခ်င္လိုမယ္။ ျဖစ္တဲ့ေနရာကို အခုအခံနဲ႔ ထားရတယ္။ လႈတ္ရွားရင္၊ လမ္းသြားရင္နာသူေတြကို အိပ္ရာထဲ ေနေစရတယ္။ လိုအပ္ရင္ေတာ့ Orchiectomy ခြဲစိတ္ျပီး Epididymis ကို ထုတ္ျပစ္ရတယ္။

နာတာရွည္သမားေတြ ေဆးအၾကာၾကီး ေသာက္ရမယ္။ လေတြအထိ ၾကာႏိုင္တယ္။ ေနာက္ဆံုး လိုရင္ Epididymectomy ခြဲထုတ္လိုက္ရတတ္တယ္။ အေစ့ကို ခ်န္ထားႏိုင္လို႔ က်ားေဟာ္မုန္း ဆက္ထြက္ေနမွာပါ။

ခပ္ဆင္ဆင္ ေရာဂါေတြရွိတယ္။ Varicocele ဆိုတာ အဲဒီေနရာက ေသြးျပန္ေၾကာေတြ ထံုးေနတာ။ Cyst အရည္အိတ္ ျဖစ္တာ။ Testicular torsion ဆိုတာ ရုတ္တရက္ Spermatic cord အေၾကာလိမ္ျပီး နာလာတာ။ အေစ့ကို ေသြး မေလွ်ာက္တာ ျဖစ္ေစတယ္။ Spermatocele ဆိုတာက သုက္ပိုးေတြ စုေ၀းေနတဲ့ အိတ္ျဖစ္လာတာ။ အရြယ္အစား အမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္ႏိုင္တယ္။ မနာဘူး။

ေယာက္်ားမွာ ဒီေရာဂါရွိေနရင္ သူ႔ျဖစ္ရတာက STD ဆိုရင္ေတာ့ သူ႔အေဖၚ အမ်ိဳးသမီးကို ကူးႏိုင္တယ္။ ႏွစ္ေယာက္လံုး တျပိဳင္တည္း ေဆးကုရမယ္။ ျဖစ္တာက ပါးခ်ိတ္ေရာင္တာနဲ႔ တီဘီေၾကာင့္ဆိုရင္ ကေလးရႏိုင္စြမ္းကို လာထိခိုက္တယ္။ ကင္ဆာကို မျဖစ္ေစပါ။

Dr. တင့္ေဆြ

No comments:

Post a Comment